Musallat Olan Kişi Nasıl Davranır, Yanındakiler Ne Yapmalı?
“Numara Yapıyor” Denen Şeyin Bir Kısmı Numara Değildir
“Numara yapıyor” cümlesini evlerde çok duyarım. Anne kızı için söyler, koca karısı için. Bir süredir odasından çıkmayan, ezan okununca yüzünü buruşturan, durup dururken öfkelenip sonra hiçbir şey olmamış gibi davranan birine ailenin taktığı ad budur.
Bu yazıyı iki yanlışı birden düzeltmek için yazıyorum. O değişimin bir kısmı numara değildir; kişi çoğu zaman kendisi de neden öyle olduğunu anlamaz. Kur'an, şeytanın çarptığı kimsenin hâlinden söz eder (Bakara, 275); yani bu, uydurulmuş bir korku değildir. Ama her tuhaf davranış da musallat değildir. Bir kısmı doktorun işidir, bir kısmı yorgunluğun, yasın ya da evdeki gerginliğin. Yanındaki kişinin görevi ikisini de aceleyle karara bağlamamaktır.
Belirtilerin dökümünü cin musallatı belirtileri yazısında yaptım. Burada kişinin kendi hissettiğinden çok, onunla aynı evde yaşayanın gördüğüne bakacağız.
Önce Güvenlik: Bu Durumlarda Beklemeden 112
Kişi kendine zarar vermekten söz ediyorsa, buna kalkıştıysa ya da evdekiler için tehlikeli hâle geldiyse konuşma burada biter: 112'yi ara. Bilinç kaybıyla gelen bir kasılma, yeni başlamış bir konuşma bozukluğu ya da günlerdir hiç uyumamak da beklemez.
Bunu musallatı küçümsemek için söylemiyorum. Kriz anında yapılacak şey kişiyi güvene almaktır; neyin sebep olduğuna sonra bakılır. Okuma o anda da yapılabilir, ama ambulansın yerine değil.
Ses Duymak, Şüphe ve Nöbet Önce Hekimin Görmesi Gereken Tablolardır
Kimsenin duymadığı sesleri duymak, herkesin kendisine kötülük yaptığından emin olmak, haftalarca neredeyse hiç uyumadan çok konuşup çok harcamak, sonra derin bir çöküşe girmek. Bunlar psikiyatrinin görmesi gereken tablolardır. Nöbetler, dalıp gitmeler ve sonradan hatırlanmayan dakikalar da nörolojinin işidir; sara bu şekilde de görünür.
Şizofreni, psikoz, bipolar ve sara iki türlüdür. Tıbbi olanında kişi doktoruyla çalışır ve ben kimsenin ilacını bıraktırmam. Manevi kaynaklı olanı benim uzmanlık alanımdır. Hangisi olduğunu dışarıdan bakarak ne sen bilebilirsin ne ben; bunu bakım gösterir. Tedavi sürerken bakılması da mümkündür. İkisi birbirinin yerine değil, yanında yürür.
Bir uyarı daha. “İlaç onu uyuşturuyor, bıraksın da kendine gelsin” diye düşünen aileler oluyor. Bu, kişiyi en tehlikeli yere götüren düşüncedir. İlaç düzeni ancak onu yazan hekimle değişir.
Psikiyatriye götürmek kişiyi “deli” ilan etmek değildir; aileler en çok burada direniyor. Hekime gitmek de sebebe sarılmaktır ve Allah'ın şifa verdiği yollardan biridir. Kaygı ve çöküntü tarafını da anksiyete ve depresyonun manevi sebebi yazısında ayrı ele aldım.
Değişim Çoğu Zaman Gece ve Yalnızken Başlar
Hekim tarafı bakıldıysa ve tablo sürüyorsa, ailelerin önüme getirdiği gözlemlerde bir düzen tekrar eder. İlk değişim çoğu zaman gündüz görünmez.
- Gece belli bir saatte uyanıp odada dolaşmak, sabah bunu hatırlamamak ya da “uyuyamadım” deyip geçmek.
- Yalnız bir odada kalmaktan korkmak, ya da tam tersine yalnız kalmak için kapıyı kilitlemeye başlamak.
- Uykuda göğsüne bir ağırlık çöktüğünü, kalkamadığını anlatmak. Bunun ayrı bir başlık olduğunu karabasan nedir yazısında anlattım.
- Evin belli bir odasıyla tuhaf bir ilişki: o odaya girmemek, girince bunalmak.
- Kendi bakımından vazgeçmek: yıkanmayı, giyinmeyi, saçını taramayı günlerce ertelemek. Bu depresyonda da görülür, o yüzden tek başına bir şey söylemez.
Evin kendisinde bir şey varsa tablo ev halkının birkaç kişisinde birden görünür; onu evde musallat belirtileri yazısında ayırdım.
(Eski evlerde kapı gıcırtısı bile belirti sanılır. Çoğu zaman menteşe biraz yağ ister, o kadar.)
Ezan, Kur'an ve Abdest Karşısındaki Tepki Ayrıca Okunur
Ailelerin en çok dikkatini çeken şey budur, ve yanlış okunmaya en açık olan da budur. Ezan okunurken kulaklarını tıkamak, Kur'an açılınca odadan çıkmak, abdesti sürekli ertelemek, namaza durunca başının ya da midesinin ağırlaşması.
Benim kanaatim şu: musallatın en çok gözden kaçan belirtisi bağırmak ya da kasılmak değil, kişinin namazından, sofradan ve evin ortak hayatından yavaş yavaş çekilmesidir. Bağıran fark edilir. Sessizce çekilene ise “değişti, büyüdü, kendi hayatı” denir ve aylar geçer.
Ama tepkinin kendisi tek başına hüküm değildir. Dinden uzaklaşmış, öfkeli ya da kırgın bir genç de ezana sırtını döner; bu bir gönül meselesidir, cin meselesi değil. Fark, tepkinin kişinin iradesinin dışında görünmesindedir: istese de okuyamaması, okunurken bedeninin karşı koyması, sonra buna kendisinin de şaşırması.
Sonradan Hatırlanmayan Öfke ve Yabancı Bir Bakış
Ailelerin anlattığı bir başka tablo, kısa süren ve sertliği kişinin kendisine hiç benzemeyen öfkelerdir. Sesi değişir, bakışı yabancılaşır, birkaç dakika içinde geçer. Sonra ya hatırlamaz ya da hatırladığından utanır. Bazı vakalarda bu anlar bir çarpılmanın ardından başlar; onu cin çarpması belirtileri yazısında anlattım.
Bu tablo, yukarıda saydığım nörolojik ve psikiyatrik tablolarla en çok karışandır. Hatırlamamak bir nöbetin de işareti olabilir. O yüzden sıra değişmez: önce hekim, sonra bakım.
O dakikalarda yapılacak şey azdır ve sakin kalmaktır. Sesini yükseltme, onu tutup sarsmaya çalışma, etrafındaki kırılacak ve sivri şeyleri kaldır. İçinden ya da alçak sesle Âyetel Kürsî okuyabilirsin. Geçtikten sonra olanı suçlayarak anlatma; ne hatırladığını sor, gerisini zorlamadan bırak.
Yanındaysan Yapmaman Gerekenler
- Onunla tartışmak ya da onu sınamak: “Hadi şu âyeti oku da görelim” demek. Kişiyi köşeye sıkıştırır, utancını derinleştirir.
- Ona değil, içindekine konuşmak: cine hitap etmek, onu konuşturmaya çalışmak. Bu kapıyı kapatmaz, açar.
- Kriz anını kayda almak: telefona çekip akrabalara yollamak. O görüntü kişinin hafızasında kalmaz belki, ama başkalarının gözünde yıllarca kalır ve iyileştiği gün bile onunla birlikte dolaşır.
- Her davranışı musallata bağlamak: evdeki her gerginlikte “yine o” demek. Kişi kendini bir hastalığın adı gibi görmeye başlar.
Bir de şu var. Biri kapına gelip ilk dakikada “bu evde cin var” deyip korkutarak para istiyorsa, o kişi senin korkunla konuşuyordur. Gerçek bir bakım korkutarak başlamaz; neye dikkat edeceğini anasayfada yazdım.
Yanındaysan Elinde Olanlar
Evin içini okumayla doldurmak elindedir. Peygamber Efendimiz ﷺ'in “Evlerinizi kabirlere çevirmeyin. Şeytan, içinde Bakara sûresi okunan evden kaçar” buyurduğunu Müslim rivayet eder. Bakara'yı evde okumak ya da okutmak, onun odasının yakınında Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs okumak senin elindedir. Bunu onu zorlamadan, gösteriye çevirmeden yap.
Ona yük olmadan yanında durmak da elindedir. Sofraya çağırmak, ama gelmezse büyütmemek. İyi olduğu saatlerde onunla sıradan şeyler konuşmak. Hekim randevusuna eşlik etmek. Bunlar küçük görünür, ama çekilmekte olan biri için evle arasındaki ipi tutan şey çoğu zaman budur.
Kendini de unutma. Musallat olan birinin yanında yaşayan kişi zamanla yorulur, uykusu bozulur, içinde öfke birikir. Kendi namazını, kendi okumanı bırakma; ev halkından biri ayakta kalırsa ev ayakta kalır. Yorgunluğun ağırlaştıysa bunu da mesajında yaz.
Görüşme uzaktan yapılır ve ilk mesajı sen yazabilirsin. Adını ve annesinin adını alırım, ne çıkarsa söylerim; bir şey yoksa “yok” derim. Kurtuluş tarafının nasıl işlediğini cin musallatından nasıl kurtulunur yazısında anlattım. Aklındaki şüphe musallat değil de büyüyse başkasında büyü olduğu nasıl anlaşılır yazısı o tarafı anlatır.
Karşı Kıyıda Yine Kendisi Gibi Bakan Bir Yüz Var
Varılacak yer şu: sabah kahvaltıya kendiliğinden gelen biri. Ezan okunurken yüzünü buruşturmayan, kalkıp abdest alan. Geceyi bölünmeden uyuyan ve sabah ne yaşadığını hatırlayan. Senin de ona bakarken “bu kim” diye değil, “işte o” diye baktığın bir yüz.
Beklemenin de bir bedeli var. Çekilme aylar içinde alışkanlığa döner; kişi namazı bıraktığına, aileden koptuğuna kendisi de alışır. Çoğu vakada erken bakılan tablo daha kısa sürede toparlanır. Biz sebebe sarılırız, şifayı veren Allah'tır. Netice Allah'tandır.
Tek bir ücret var, sonradan başka bir şey istenmez. Mesajında değişimin ne zaman başladığını, en çok hangi saatlerde görüldüğünü, hekime gidilip gidilmediğini ve ibadet karşısında ne olduğunu yazman bakmayı kısaltır. Şüphen varsa yaz, birlikte bakalım.
Sıkça Sorulan Sorular
Musallat olan kişi nasıl anlaşılır?
Tek bir davranışla anlaşılmaz. Ailelerin en sık anlattıkları geceleri ve yalnızken artan huzursuzluk, ezan ve Kur'an karşısında kişinin iradesi dışında görünen bir kaçış, namazdan ve aileden yavaş yavaş çekilme ve sonradan hatırlanmayan kısa öfkelerdir. Bunların bir kısmı psikiyatrik ve nörolojik tablolarla karışır; önce hekim eler, sonra ad ve anne adıyla bakılır.
Musallat olan kişiye ne okunur?
Evde Bakara Sûresi okunur ya da okutulur; kişinin yanında Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs okunur. Bunlar onu zorlamadan, sınamadan ve cine hitap etmeden yapılır. Okuma ilacın ve hekimin yanında yürür, yerine geçmez. Tablo sürüyorsa bakım için yazılır.
Musallat olan kişi kendini bilir mi?
Çoğu zaman bir şeylerin değiştiğini hisseder ama sebebini adlandıramaz. Kriz anlarını bazen hatırlamaz, bazen hatırlayıp utanır. Bu yüzden “numara yapıyor” demek de, “sende cin var” diye üstüne gitmek de kişiyi kapatır. Yakınının işi gözlemlemek, güvende tutmak ve doğru sırayla yardım aramaktır.
Musallat olan kişi ilacını bırakmalı mı?
Hayır. Kullandığı ilaç ancak onu yazan hekimle değişir. Şizofreni, psikoz, bipolar ve sara iki türlüdür; tıbbi olanında kişi doktoruyla çalışır, manevi kaynaklı olanına bakım bakar. Tedavi sürerken bakılması mümkündür ve ikisi birbirinin yerine geçmez.