Geceleri Uyuyamıyorum: Ne Zaman Hekim, Ne Zaman Manevi Bakış?
Uykusuzluk Üç Ayrı Gecedir: Dalamamak, Uyanmak, Dinlenememek
Bu sayfa uykusuzluğunu geçirmez. Uyku ilacı da vermez, okuma tarifi de. Verdiği şey bir sıradır: önce hekim, sonra gecenin desenine bakmak, en sonda manevi bir okuma.
Bana “gece uyuyamıyorum” diye yazanların cümlesi aynı, geceleri aynı değil. Altında üç ayrı gece yatıyor:
- Dalamamak. Yatıyorsun, saat geçiyor, kafa durmuyor.
- Gece uyanmak. Dalıyorsun ama gecenin ikinci yarısında, çoğu zaman aynı saatte açıyorsun gözünü ve geri dönemiyorsun. Bu desenin bir de fizyolojisi var ve hekimin eleyeceği dokuz sebep sayılıyor; hepsini nazar uykusuzluk yapar mı yazısında topladım. Dokuzu her vakada geçerli değil, ama aynı saat tekrar ediyorsa en çok bakılan yer orası.
- Dinlenememek. Sekiz saat yatıyorsun, kalkınca dayak yemiş gibisin.
Yazanların bir kısmı geceyi hiç sayfaya dökmüyor, yalnızca “uyuyamıyorum, bir şey var mı üzerimde” diye soruyor. O soruya gelmeden önce geceyi üçe ayırmak lazım, çünkü üçünün sebepleri birbirine benzemiyor ve çoğu zaman manevi olanı en sondadır.
Üçünün de ilk kapısı aynıdır.
İlk Kapı Hekimdir: Şikâyet Hangi Kapıyı Çalar
Önce aile hekimine git ve geceni olduğu gibi anlat. Horlama ve nefes duraklaması varsa uyku apnesi sorulur; bu tablo gece defalarca uyandırır ve kişi çoğu zaman bunu hatırlamaz bile. Çarpıntı, terleme, kilo değişimi ya da elde titreme varsa tiroit ve kan değerlerine bakılır. Düşünceler durmuyor, keder ya da korku gün boyu da sürüyorsa kaygı ve depresyon psikiyatrinin kapısıdır. Akşam içtiğin kafein, yatmadan önceki ekran ve kullandığın ilaçlar da aynı geceyi yaşatır. Bunları hekim sorar, ben değil.
Burada bir şeyi atlama: bazı geceler sebepsiz değil, sebebi bilinen bir dönemin bedelidir. Yeni doğan bir bebek, vardiyalı çalışma, yas, bir sınav ya da taşınma uykuyu bozar ve bu dönem geçince uyku da döner. Bunu da büyüye çevirme. Uyku düzenini hekimle birlikte kurmak çoğu zaman çözümün yarısıdır.
Bir ilaç kullanıyorsan onu kendi başına bırakma, azaltma ya da erteleme; uyku ilacı olsa bile. Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da kendine zarar verme düşüncesi varsa beklemeden 112'yi ara.
Hekim sana bir ad koyup tedavi verirse, o tedaviyle manevi bakım yan yana yürüyebilir. İkisi birbirini silmez. Aynı ayrımı anksiyete ve depresyonun manevi sebebi var mı yazısında da yazdım.
Uyku Bir Nimettir, Uyuyamamak Suç Değildir
Kur'an uykuyu bir yük olarak değil, bir rahmet olarak anlatır. Nebe sûresi şöyle der:
Uykunuzu bir dinlenme (sebebi) kıldık. Geceyi (sizi örten) bir elbise yaptık. Gündüzü de geçimi temin zamanı kıldık. (Nebe sûresi, 78/9-11)
Gece bir örtüdür, uyku bir dinlenme sebebidir. Bunu söylerken bir şeyi de açık söyleyeyim: gece uyuyamıyor olman imanının zayıf olduğunu göstermez. Uykusuzluğa bir de suçluluk eklemek geceyi iki kat uzatır. Bu sayfa seni suçlamak için yazılmadı. Furkan sûresinin 47. âyeti de geceyi bir örtü, uykuyu dinlenme zamanı olarak anar; Kur'an boyunca uyku, insana verilmiş bir ikram gibi geçer.
Hekim Tarafı Temiz Çıktıysa: Desene Göre Hangi Sayfa, Ne Okunur, Ne Zaman Yazılır
Tahlil temiz, hekim “ciddi bir şey yok” dedi ama gece eskisi gibi mi? O zaman tek bir geceye değil, aynı ay içinde birlikte başlayan şeylere bakılır. Yani şu desenlere:
| Gecen nasıl geçiyor? | Önce elenecek sıradan sebep | Okuyacağın yazı |
|---|---|---|
| Hep gecenin aynı saatinde uyanıyorum, göğsümde ağırlık var | Uyku apnesi, tiroit, kaygı | Nazar uykusuzluk yapar mı |
| Odaya ya da yatağa girmek istemiyorum, dalarken sesler duyuyorum | Dalma anı halüsinasyonları, işitme, ilaç etkisi | Uykuda musallat belirtileri |
| Uyanıyorum ama kıpırdayamıyor, konuşamıyorum | Uyku felci, düzensiz uyku saati | Karabasan nedir |
| Aynı düşünceyi yüz kere döndürüyorum, gece uzuyor | Kaygı, vesvese eğilimi | Vesvese nedir |
| Yalnız bir evde ya da yalnız bir odada bozuluyor | Gürültü, havasızlık, ısı, yatak | Evde musallat belirtileri |
Ortadaki sütun beni değil, hekimini ilgilendirir; yazıyorum ki o kapıyı atlamayasın. Üçüncü sütundaki yazılar tabloyu daha ayrıntılı anlatıyor.
Aylardır süren bir uykusuzlukta beni düşündüren tek bir gece değil, şu üçünün aynı haftalarda birlikte başlamasıdır: uykunun bozulması, yalnız belli bir yerde (oda, ev) artan huzursuzluk ve hemen öncesinde olan bir olay (bir kavga, bir kayıp, bir tehdit, bir ziyaret). Üçü birden yoksa manevi tarafa hızla atlamam. Bir tanesi varsa da hekim kapısını kapatmam.
Yatmadan önce abdestli olarak Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs'ı oku. Buhârî'de geçen bir rivayette, yatağa girerken Âyetel Kürsî'yi okuyan kişi için sabaha kadar bir koruyucu bulunduğu anlatılır. Bu korunmadır. Uykusuzluğun tedavisi değildir ve bakımın yerini tutmaz.
Bir ay okudun, hekim kapısı da kapandı, desen aynı mı? O zaman yaz. Adını ve annenin adını alırım, bakarım ve üç cevaptan birini açıkça söylerim: bir şey yok, önce hekim ya da bakım gerekiyor. Ama bunu uzaktan, yazıdan söylemek bir yere kadar mümkün, onu da açıkça belirtirim. Ücret tektir, ana sayfada açıkça yazılıdır.
Karşı Kıyıda Gece: Başını Koyup Sabaha Kadar Uyumak
Karşı kıyıdaki kişi başını koyuyor, sabaha kadar uyuyor ve sabah namazına dinç kalkıyor. Saati kollamıyor, bir odadan kaçmıyor. Namazı ve okuması engelsiz; en üst basamak huzurdur. Ra'd sûresi, huzura kavuşan kalpleri şöyle anlatır:
Onlar, inananlar ve kalpleri Allah'ı anmakla huzura kavuşanlardır. Biliniz ki, kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur. (Ra'd sûresi, 13/28)
Bir yıl daha “bu gece de uyuyamayacağım” diye yatmak da bir seçimdir. Sebebe sarılırız, şifayı veren Allah'tır. Yaz, birlikte bakalım. Netice Allah'tandır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gece uyuyamıyorum, ne yapmalıyım?
Önce aile hekimine git: uyku apnesi, tiroit, kaygı, kafein ve ilaçlar aynı geceyi yaşatır. Hekim tarafı temizse ve gece hep aynı desenle bozuluyorsa yaz, birlikte bakalım. Kullandığın ilacı kendi başına bırakma.
Geceleri uyuyamamak manevi bir sebepten olur mu?
Olabilir ama en seyrek sebeptir. Önce hekim tarafı elenir. Hekim temiz çıkarsa ve aynı saatte uyanma, odaya girememe ya da karabasan gibi bir desen sürüyorsa manevi bakışa geçilir.
Neden hep gecenin aynı saatinde uyanıyorum?
Çoğu zaman uyku apnesi, tiroit, kaygı ya da akşam alışkanlıkları bunu yapar ve hekim bunları eler. Aynı saat aylarca sürüyor ve hekim tarafı temizse bakılır. Bunu yazıdan, görmeden kesin söylemek mümkün değil.
Gece uyuyamayan biri yatmadan önce ne okur?
Abdestli olarak Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs okunabilir. Bu korunmadır; uykusuzluğun tedavisi ya da bakımın yerine geçen bir şey değildir. Hekime gitmeyi geciktirmez.
Uyku ilacı kullanıyorum, manevi bakım yaptırabilir miyim?
Evet, ikisi yan yana yürür. İlacı kendi başına bırakma, azaltma ya da erteleme; bunu hekim karar verir. Yazarken kullandığın ilacı da yaz.
Düşünceler yüzünden uyuyamıyorum, bu vesvese mi?
Gece uzayan düşünce döngüsü çoğu zaman kaygının işidir ve hekimin konusudur. Vesvese ayrı bir halidir; farkı vesvese nedir yazısında anlattım. İkisi birlikte de olabilir.