Nazar Uykusuzluk Yapar mı? Gece Uyanmanın Arkasındaki Desen

Uykuyu Bozan Şey Uyku Değil, Uykuyu Tutan Dengedir

Nazar uykuya doğrudan saldırmaz. Bozduğu şey, bedeni derin uykuya bırakan iç dengedir.

Zincir şöyle işliyor. Ağırlık önce gerginliği yükseltir, sinir sistemi alçak perdeden tetikte kalır. Tetikteki bir beden uykuya girer ama derinleşemez. Uykunun derin katmanı kısalınca gece daha yüzeysel geçer; ufak bir ses, ufak bir düşünce kişiyi yüzeye çıkarır.

Bu tabloda dikkat çeken bir ayrıntı var: uykuya dalış çoğu zaman normaldir. Sorun uykuyu başlatmakta değil, sürdürmekte çıkar. Kişi yatar yatmaz uyur, sonra gece yarısı geçince gözü açılır ve bir daha kapanmaz.

Bu yüzden uyku hijyeni önerileri burada genelde yetmiyor. Telefon bırakılır, oda karartılır, kahve kesilir, desen aynı yerde durur. Çünkü bozulan şey alışkanlık değil.

Kişi yorgun olmadığından da uyuyamıyor değil. Yorgunluk yerindedir, hatta fazladır. Uykuyu getiren şey çalışıyor, uykuyu tutan şey çalışmıyor. Bu ikisini birbirinden ayırmak, doğru kapıyı bulmanın ilk adımı. Gündüze taşan o ağırlığı nazar halsizlik yapar mı yazısında ayrıca yazdım.

Nazarın bedende tuttuğu diğer bölgeleri nazarın bedende nereye vurduğu yazısında ayırdım. Uykuyu ayrıca yazmamın sebebi şu: uyku bu tabloda hem ilk bozulan yer, hem de en çok yanlış okunan yer.

Bu Şikâyetle Gelenlerin Anlattığı Gece Nasıl Geçiyor?

Anlatılan sahne şaşırtıcı derecede benziyor. Yatılır, uykuya normal dalınır, sonra gecenin ikinci yarısında göz açılır. Saate bakılır, hep aynı aralıktır. Uyanmaya tekrar eden bir rüya ya da ses de eşlik ediyorsa soru değişir; onu uykuda musallat belirtileri yazısında ele aldım.

Yanına şunlar ekleniyor:

• Göğüste bir ağırlıkla uyanmak. Ağrı değil, üstüne bir şey konmuş gibi bir baskı. Doğrulup oturunca birkaç dakikada dağılıyor.
• Tekrar eden rüyalar. Aynı ev, aynı kişi, aynı kovalanma. Rüyanın içeriği değil, tekrarı dikkat çekiyor.
• Odanın kalabalık hissi. Kimse yok, ama kişi yalnız olmadığını düşünüyor ve ışığı açıyor.
• Dinlendirmeyen uyku. Dokuz saat uyunuyor, yatağa girdiğinden daha yorgun kalkılıyor.
• Ani başlangıç. Düne kadar normaldi. Bir düğün, bir müjde, göz önünde geçen bir gün, sonra birkaç gün içinde bozuldu.

Göğüs tarafını ayrıca nazar kalbe vurur mu yazısında açtım, çünkü orada yanılmanın bedeli daha ağır.

Bu beş maddeyi teşhis diye sunmuyorum. Aynı beşini depresyondaki bir insan da anlatır, uyku apnesi olan da anlatır. Anlattığın şeyin gerçek olması, sebebinin manevi olduğu anlamına gelmiyor.

En çok ağırlık verdiğim madde sonuncusu. “Geçen haftaya kadar normal uyuyordum” cümlesi, tıbbi sebeplerin çoğunda bu kadar keskin çıkmıyor; onlar sinsi başlar, yavaş oturur.

Gecenin İkinci Yarısında Uyanmanın Bir de Fizyolojisi Var

Burada yanlış bir bilgi çok dolaşıyor: “gece 2-4 uykunun en derin olduğu saattir.” Doğrusu tersi.

Derin uyku, yani yavaş dalga uykusu, gecenin ilk üçte birinde yoğunlaşır. Sabaha doğru o katman azalır, yerini REM uykusu alır, uyku hafifler. Vücut ısısı gecenin son saatlerinde en düşük noktasına iner. Kortizol de sabaha karşı, daha uyanmadan yükselmeye başlar.

Yani gecenin ikinci yarısı, uyanmanın fizyolojik olarak en kolay olduğu bölümdür. Herkes o saatlerde kısa kısa uyanır; fark, çoğu insanın bunu hatırlamamasıdır.

Bu bilgi anlattığın tabloyu çürütmüyor, tam tersine yerine oturtuyor. Üzerinde ağırlık olan kişi zaten hafiflemiş bir uykuda yüzeye çıkıyor ve geri dalamıyor. Sıradan bir uyanma, sabaha kadar süren bir uyanıklığa dönüşüyor. Ayırt edici olan uyanmanın kendisi değil, uyandıktan sonra ne olduğu.

(Bir de şu var: gece uyanan herkes önce saate bakıyor. Saate bakmak uyanıklığı uzatıyor. Bunu herkes biliyor, kimse uygulamıyor.)

Aynı Deseni Yapan Dokuz Tıbbi Sebep Var, Önce Onlar Elenir

Sıralamayı buraya koyuyorum, çünkü bu sayfanın en önemli cümlesi burada duruyor: uyku şikâyeti önce hekime gider. Manevi yorum bu adımın öncesinde değil, sonrasında konuşulur.

Aşağıdakilerin her biri, ortada hiçbir manevi sebep olmadan tek başına gece uyanması yapar.

1. Kafein ve alkol. Kafeinin vücuttaki miktarı ortalama beş altı saatte yarıya iner; ikindide içilen kahve gece hâlâ iş başındadır. Alkol uykuya dalmayı kolaylaştırır, gecenin ikinci yarısını parçalar.
2. Ekran ışığı ve kayan yatış saati. Gece ışığı melatonin salgısını geciktirir, uykunun başlangıcı kayar, uyanma saati şaşar.
3. Vardiyalı çalışma. Beden saati vardiyaya yetişemez, uyku bölünür ve gündüz uykusu bunu kapatmaz.
4. Uyku apnesi. Gece boyunca nefes tekrar tekrar durur, kişi bunu hatırlamaz; yalnızca uyanmayı ve yorgunluğu bilir. Bir alt başlıkta ayrı yazdım.
5. Kaygı bozukluğu. Genelde uykuya dalmayı zorlaştırır, gece uyanıldığında da zihni çalıştırır. Kaygının bu tabloda nereye oturduğunu nazar ve kaygı yazısında ayrı yazdım.
6. Depresyon. Bilinen seyri sabaha karşı erken uyanma ve bir daha dalamamadır; yanında sabah saatlerinde daha ağır bir keyifsizlik olur. Bu gerçek bir hastalıktır, tedavisi vardır ve manevi bir zayıflık değildir.
7. Tiroid ve hormon dengesi. Tiroidi hızlanmış insanın kalbi geceleri küt küt atar, uykusu tutmaz.
8. Menopoz dönemi. Ateş basması ve gece terlemesi uykuyu doğrudan böler.
9. Bazı ilaçlar. Kortizon, bazı antidepresanlar, burun açıcılar ve idrar söktürücüler uykuyu bozabilir. İlacını kendi kendine bırakma, dozunu değiştirme, kontrolünü erteleme.

Bunu formalite olsun diye yazmıyorum. Bu sayfaya girenlerin bir kısmı doktora gitmemek için bahane arıyor; ben o bahaneyi vermem.

Horlama ve Nefes Duraklaması Varsa Önce Hekime Git

Dokuz maddeden birini ayrıca yazıyorum, çünkü bu maddede yanılmanın bedeli ağır.

Şunlardan biri varsa manevi bir yorum aramadan hekime git:

• Yüksek sesli horlama, yanındaki kişiyi rahatsız edecek ölçüde.
• Nefesin durduğunun görülmesi. Yanında yatan biri “bir an nefes almadın” diyorsa bu bir tesadüf değildir.
• Boğulur gibi, hava kapar gibi uyanmak.
• Gündüz uykululuğu. Direksiyonda, toplantıda, oturur oturmaz dalmak.
• Sabah baş ağrısı ve ağız kuruluğuyla kalkmak.

Bu tablonun adı uyku apnesidir, tanısı uyku testiyle konur. Tedavi edilmediğinde tansiyona ve kalbe yük biner. Burada sıra tersine çevrilemez: “önce bir okutayım, olmazsa doktora giderim” diyen kişi kendi aleyhine kumar oynuyor.

Kendine ya da bir yakınına zarar verme düşüncesi geldiyse bekleme; 112'yi ara ya da en yakın acile git.

Karabasan Bu Tablonun İçinde Değil, Yanındadır

Uykuya dalarken ya da uyanırken kıpırdayamamak, göğse oturan baskı, odada biri varmış hissi. Bizim insanımız buna karabasan der.

Uykusuzlukla aynı kişide sık görülür, ama aynı şey değildir. Uykusuzlukta uyku gelmez; karabasanda uyku gelir, zihin uyanır, kaslar uyanmaz.

Burada tekrar etmiyorum, iki yazıda ayrı ayrı yazdım: karabasan nedir ve karabasan nasıl önlenir.

Hekim Tarafı Temiz Çıktıysa Sırada Ne Var?

Uyku testin temiz, tiroidin yerinde, kaygı ve depresyon tarafı elendi, ilaçların gözden geçirildi. Desen hâlâ duruyor.

Bu noktada yapılabilecek en kötü şey kendine teşhis koymaktır. Korkuyla konan teşhis insanı yıllarca yanlış kapıda bekletir.

Bakımda ne oluyor? Adını ve annenin adını alırım, durumuna bakarım. Nazar mı, haset mi, başka bir şey mi, yoksa hiçbir şey mi. Ne varsa onu söylerim; yoksa “yok” derim, iş doktorunsa doktora yönlendiririm. Nazarsa o ağırlığa yalnızca Kur'an ve dua ile, Allah'ın izniyle bakılır.

Danışsan da danışmasan da kapımızdaki terkipler açıktır: nazar için Kalem sûresinin 51 ve 52. âyetleri, günlük korunma için Âyetel Kürsî (Bakara 255) ile Felak ve Nâs sûreleri. Bunları okumak senin hakkın. Hangi sûrenin nerede okunduğunu nazar duası ve sûreler yazısında topladım; korunma tarafını nazardan ve büyüden korunma yazısında yazdım.

Üzerinde bir şey olup olmadığını kendin yoklamak istersen üzerimde nazar var mı yazısındaki soruları bir bir oku; belirtilerin tam listesi de nazar belirtileri yazısında duruyor.

Ücrette sürpriz yok: tek bir bakım ücreti vardır, ilk görüşmede net söylenir. Garanti veren yanlış söyler, netice Allah'tandır. Şikâyetin küçük görünüyor ya da anlatınca gülünür diye çekinme. Yaz, birlikte bakalım.