Nazar Boncuğu Caiz mi? Takmak, Asmak ve Kurşun Döktürmek
Boncuk Çatlayınca Nazar Bitmez
Boncuk çatladı diye nazarın kırıldığı sanılır ama öyle değildir: çatlayan, sıcaktan ya da bir darbeden çatlamış bir camdır ve nazar o camın içine girip orada patlamış değildir. Bana yazanların bir kısmı boncuğun çatladığı günü “nazar bugün geldi” diye hatırlıyor, bir kısmı “iyi ki çatladı, bana gelecek şeyi o aldı” diyor. İki cümle de camı olayın sahibi yapıyor. Üstelik bu inanç iki yönlü çalışıyor: boncuk çatlamazsa “demek ki bir şey gelmedi” diye rahatlıyorsun, çatlarsa “nazar vardı, boncuk yuttu” diye. Hangisi olursa olsun karar verici cam oluyor, sen değil.
Soru basit görünüyor: nazar boncuğu takmak caiz mi? Cevap iki katlı: Diyanet'in fetvası takanın niyetine bakıyor, Kur'an ise güvenin nereye verildiğine, ve ikisi aynı yere varıyor.
Diyanet'in Fetvası: Koruma Niyetiyle Takmak Caiz Görülmedi
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın fetvasında, nazardan korunmak için boncuk takmak ya da asmak caiz görülmedi. Gerekçesi şu: zararı uzaklaştırma gücünü Allah'tan başkasında aramak İslam inancıyla bağdaşmaz. Aynı fetva nazarın gerçek olduğunu da kabul ediyor; bir kişinin bakışının olumsuz etkisi olabilir. Çare olarak Hz. Peygamber'in gösterdiği yol anılıyor: okumak, Allah'a sığınmak, sonrasını Allah'a bırakmak. Nazarın gerçek olduğu Buhârî ve Müslim'de geçen “nazar haktır” sözüyle bilinir; yani bu yazı nazarı küçümsemiyor, yalnızca ondan korunmanın yolunu düzeltiyor. Nazardan ve büyüden nasıl korunulur yazısında bu yolu ayrıntısıyla yazdım.
Burada fetvanın bütün metnini aktarmıyorum. Okuyup kendin bakmak istersen derleme Diyanet'in “Tıp ve Sağlıkla İlgili Fetvalar” kitabında yer alıyor.
Neden? Çünkü Zararı Allah'tan Başkası Gidermez
Sınır nesnenin kendisinde değil, kalbin nereye yaslandığında, çünkü camın kendinden gelen bir gücü yoktur. Hz. Peygamber'in boyna ya da bileğe asılan şeyler (temîme) hakkındaki uyarısı hadis kaynaklarında, Ahmed b. Hanbel'in Müsned'inde geçer ve sebebi budur: asılan şeye güç yüklenir. Bu yüzden boncuk ile muska aynı kefeye konmuyor: muskada hüküm içinde ne yazdığına göre değişir, boncuğun içinde ise yazılı hiçbir şey yoktur; geriye yalnızca “taşıdığım şey beni koruyor” inancı kalır. İşte sınır oradadır. En'âm sûresi aynı meseleyi iki cümleyle bağlar:
Şayet Allah sana bir zarar dokundursa bunu O'ndan başka giderecek yoktur. Fakat sana bir hayır dokunduracak olsa onu da kimse gideremez. Bil ki O her şeye hakkıyla gücü yetendir. (En'âm sûresi, 6/17)
Bu âyette zarar ve hayır aynı cümlede duruyor. Zararı Allah'tan başkası gideremiyorsa boncuk da gideremez. Hayrı kimse engelleyemiyorsa nazar da engelleyemez. Şöyle diyeyim: boncuk işe yarıyor mu, yaramıyor mu? Aslında daha doğrusu bu soru yanlış soru, çünkü asıl soru güvenin kime verildiğidir ve bu soruya cevabı yalnızca sen verirsin.
Tedbir Caizdir, Güveni Bırakmak Gerekir
Boncuğa karşı çıkmak, tedbire karşı çıkmak demek değil. Hz. Yakub oğullarına tek kapıdan girmeyin dedi, bu bir tedbirdi, ve sözü sonra şöyle bağladı:
Sonra da, “Ey oğullarım! Bir kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin. Ama Allah'tan gelecek hiçbir şeyi sizden uzaklaştıramam. Hüküm ancak Allah'ındır. Ben ona tevekkül ettim. Tevekkül edenler de yalnız ona tevekkül etsinler” dedi. (Yûsuf sûresi, 12/67)
Sebebe sarılırsın, sonucu Allah'a bırakırsın. Nazar için elindeki sebepler şunlardır:
- Beğendiğin bir şeye bakarken “mâşâallah” demek.
- Sabah ve akşam Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs'ı okumak. Bu korunmadır, tedavi değildir.
- Sevincini görenin hepsine ilan etmemek. Bunu bir korku olarak değil, bir edep olarak yap; bir çiftin düğünü ya da bir bebeğin gelişi gizlenecek bir şey değil, ama her adımını anlatmak da şart değil.
Küçük çocukta ya da bebekte durmayan ağlama, ateş ya da nöbet varsa önce doktor, gerekirse 112. Okumak bunun yerine geçmez.
Süs İçin Takana Ne Denir?
Boncuğu hangi niyetle taktığını sen bilirsin. Ama süs diye takılan boncuğu gören çoğu kişi onu nazar boncuğu olarak okuyor. Takan da çoğu zaman bir gün “bir şey olmasın” diye taşıdığını fark ediyor. Çocuğun boynuna ip ya da kordonla takma; boğma riski var.
Fetva niyete baktığı için takanın içini yalnızca takan bilir. Ben şunu soruyorum: boncuk bir gün kaybolsa, kırılsa ya da düşse içinde bir sıkıntı oluşur mu? Oluşuyorsa güven camın üstüne konmuş demektir.
Kurşun Döktürmek Ayrı ve Daha Ağır Bir Konudur
Kurşun döktürmekte erimiş kurşun suya dökülür, çıkan şekil “okunur” ve nazar var mı, kimden geldi, ne olacak diye sorulan sorulara cevap diye sunulur. Bu bir okuma değil, gaybı bildiği iddiasıdır ve gaybı bilen yalnızca Allah'tır; Hz. Peygamber, gayb haberi verdiğini söyleyen birine gidip soran kişi hakkında çok ağır bir uyarıda bulunmuştur; hadis Müslim'de geçer.
Boncuk bir nesneye koruma gücü veriyor. Kurşun, bir şekle bilgi gücü veriyor. İkisinde de Allah'a ait olan bir şey başkasına devrediliyor. Kurşun döktürdüysen kendini yargılamana gerek yok; bir daha yapma ve okuyarak ilerle. Kurşun döktürenlerin çoğu bir cevap bulmak için gidiyor, yani gerçekte aradıkları bir kapanış. O kapanışı şekilde değil, hekimin tahlilinde ve okuduğun âyetlerde ara.
Bir de ikinci zarar var. Dökülen şekilden “bunu şu yaptı” sonucu çıkarılır ve yakın biri suçlanır. Delilsiz kimseyi nazarla suçlama; bu kul hakkıdır. Aynı konuyu düğün nazarı yazısında da yazdım.
Elinde Zaten Bir Boncuk Varsa
Takmışsan günahkâr olmadın diye kapatmak istemiyorum, ama oyalanmak da istemiyorum. Yapılacaklar kısa:
- Boynunda ya da bileğinde taşıyorsan çıkar.
- Evdeki, arabadaki ve çocuğun beşiğine ya da koltuğuna asılmış olanları kaldır; küçük çocukta kordon ve küçük parça yutma ve boğma riskidir.
- Atmak için tören gerekmez. Sıradan bir cam eşyadır; çöpe atılır, yakılmaz ve gömülmez.
- Hediye edilmişse kimseyi kırma: teşekkür et, taşımayı bırak.
- Yerine okuma koy: Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs. Nazara karşı Kalem sûresinin 51 ve 52. âyetleri de okunur. Abdestli, acele etmeden.
Boncuğu çıkardıktan sonra “şimdi bir şey olur mu” korkusu geliyorsa, bu çoğu zaman alışkanlığın gevşemesidir, nazar değil. Korku yerleşiyorsa ve beden de yoruluyorsa (uykusuzluk, halsizlik, çarpıntı) önce hekime git. Hekim tarafı temizse üzerimde nazar var mı yazısındaki işaretlere bak; yaz, birlikte bakalım.
Karşı Kıyı: Boynunda Bir Şey Taşımadan Evden Çıkabilmek
Karşı kıyıdaki kişi çocuğunu okula gönderiyor, evden çıkıyor, boynunda ya da cebinde bir nesne yok. Sabah okumasını yapıyor, gerisini Allah'a bırakıyor ve çatlayan bir cama bakıp “bugün ne olacak” demiyor. Namazı ve okuması engelsiz; en üst basamak huzurdur. Bir sezon daha boncuğun çatlayıp çatlamadığına bakarak yaşamak da bir seçimdir. Şüphen varsa yaz, bakalım inşallah. Netice Allah'tandır.
Asılan ya da taşınan başka nesneler için muska caiz mi sayfasına bak. Ücret tektir, ilk görüşmede net söylenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Nazar boncuğu takmak günah mı?
Koruma niyetiyle takmak ya da asmak Diyanet'in fetvasında caiz görülmedi, çünkü zararı gidermek Allah'ın elindedir. Takmışsan çıkar ve yerine okumayı koy. Bunu yaptıysan kendini yargılama.
Nazar boncuğu süs olarak takılabilir mi?
Niyeti takan bilir. Ama çevresindekiler onu nazar boncuğu olarak okur, takan da çoğu zaman bir gün koruma beklediğini fark eder. En sağlam yol hiç taşımamaktır.
Nazar boncuğu gerçekten nazarı çeker mi?
Hayır. Nazar gerçektir ama boncuğun içine çekilen bir şey değildir. Çatlaması nazarın geldiğini ya da bittiğini göstermez; sıcak ya da darbe de cam çatlatır.
Kurşun döktürmek caiz mi?
Hayır. Kurşun döktürmek şekilden gayb haberi çıkarma iddiasıdır ve kâhine gitmek gibi ağır bir uyarıya girer (Müslim). Daha önce yaptıysan tekrarlama.
Bebeğin ya da çocuğun boynuna nazar boncuğu takılır mı?
Takılmaz. Hem koruma niyeti fetvaya uymuyor hem de kordon ve küçük parça boğma ve yutma riskidir. Çocuk için Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs okunur; ateş ya da nöbette önce doktor.
Evdeki ya da arabadaki nazar boncuğunu ne yapmalıyım?
Kaldır ve çöpe at. Yakmak, gömmek ya da tören yapmak gerekmez. Hediye ise kimseyi kırmadan teşekkür et, asma.
Nazar boncuğu yerine ne okunur?
Sabah ve akşam Âyetel Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs; nazar için Kalem sûresinin 51 ve 52. âyetleri. Bu korunmadır, tedavi değildir; bir şikâyet sürüyorsa önce hekim.