Cin Yeli Nedir? Ani Yüz Kayması Önce Kimin İşidir?

Cin Yeli Bir Varlığın Değil, Bir Hızın Adıdır

Çoğu kişi "cin yeli" tabirini cinlerin özel bir saldırı çeşidi sanır. Doğrusu bu değil, ve bu yanlış anlamanın bedeli bazen çok ağır oluyor.

Anadolu'da yel, bir sebebi değil bir hızı anlatan kelimedir. Bir nefeste gelen, göze görünmeyen, dokunduğu yeri tutan her şeye yel denmiş: bele giren tutulmaya da, dizdeki romatizmal ağrıya da, yüzün bir gecede kaymasına da. Kelime kaynağı değil, tempoyu tarif eder.

Ama bir teşhis kelimesinin sebebi değil hızı bildirmesi tehlikelidir. Aynı adın altına giren tabloların bir kısmı birkaç günde açılan bir kas tutulmasıdır, bir kısmı ise saatle yarışılan bir acildir. Halk ağzı bunları hıza göre bir araya toplar; tıp ise sebebe göre ayırır. İkisinin arasındaki mesafe, kaybedilen vakittir.

Şöyle düşün. Aynı sokakta iki komşu da "bana cin yeli değdi" diyebilir. Birinin sabah beli tutmamıştır, birkaç günde açılır. Ötekinin yüzünün yarısı düşmüştür ve gitmesi gereken yer acildir. Aynı cümle, iki ayrı sonuç.

Hangi kelimenin neyi anlattığını cin uğraması nedir yazısında sırayla açtım. Burada yalnızca "yel" üzerinde duracağım, çünkü o listedeki en riskli kelime budur.

Ani Yüz Kayması ve Tek Taraflı Güçsüzlük Önce 112'nin İşidir

Sıra burada pazarlığa kapalıdır.

Yüzün bir tarafının aniden düşmesi, kolun ya da bacağın bir tarafta güçsüzleşmesi, konuşmanın bozulması, bunlar inmenin klasik uyarı üçlüsüdür. Yanına ani görme kaybı, ansızın gelen şiddetli baş ağrısı ve dengenin bir anda gitmesi de eklenir. Böyle bir tablo varsa yapılacak tek şey vardır: 112'yi aramak.

Üçlüyü akılda tutmak zor değil: yüz, kol, konuşma. Kişiden gülümsemesini iste, iki kolunu birden kaldırmasını iste, basit bir cümleyi tekrar etmesini iste. Biri bozuksa vakit tartışmakla geçirilmez.

Sebebi şudur: inmede beynin bir bölgesi kansız kalır ve o dakikalardan itibaren hücre kaybı başlar. Tedavinin işe yarayabildiği pencere saatlerle ölçülür, günlerle değil. "Bir bakalım, sabaha geçer mi" cümlesi bu tabloda masum bir cümle değildir.

Hiçbir okuma, hiçbir bakım, hiçbir manevi ihtimal bu sıranın önüne geçmez. Ben de geçirmem. Bu tabloyla bana yazan birine söylediğim ilk şey hastanedir, ve bunu söylemek işimin dışında kalan bir nezaket değil, tam ortasında duran bir sorumluluktur.

Acil kapı kapandıktan sonra konuşulacak çok şey kalır. Ama sıra değişmez.

Yüz Felci ile İnmeyi Ayıran İnce Çizgi Alında Görünür

Acilde bakılan ilk ayrımlardan biri şudur, ve bilmen işine yarar. Yüz felcinde (Bell felci) yüzün o yarısı bütünüyle etkilenir; kişi o taraftaki kaşını kaldıramaz, gözünü tam kapatamaz. İnmede ise alın çoğu zaman korunur; kişi kaşını kaldırabildiği hâlde ağzının kenarı düşük durur.

İkinci ayrım zamanlamadır. İnme saniyeler ya da dakikalar içinde tam hâlini alır. Yüz felci ise saatler içinde ilerler ve tablo çoğunlukla ilk üç gün içinde en ağır noktasına ulaşır.

İşte bu iki ayrıntı, halkın tek kelimeye sığdırdığı şeyin aslında iki ayrı olay olduğunu gösterir. Yine de bu satırları kendi kendine karar vermek için kullanma. Ayrımı muayene ve tetkik yapar, ayna değil. İkisinde de gidilecek yer aynıdır.

Halkın "yüzünü rüzgâra verdi, yel çarptı" açıklaması da buradan doğmuş olmalı. Soğuk bir gecenin ardından sabah yüzü tutmayan insanı gören, sebebi rüzgârda aramış. Gözlem yanlış değil, açıklama eksik.

Bu ayrımın pratik tarafı şu: evde "yel işte, geçer" denip beklenen saatler, ikisinden hangisi olursa olsun boşa geçen saatlerdir. Yüz felcinde de erken başlanan tedavi fark yaratır, inmede ise o saatler her şeydir.

Manevi Taraf, Acil Tablo Kapandıktan Sonra Başlar

Peki tıp "acil bir şey yok" dedikten sonra ne oluyor? Bana en çok bu noktada yazılıyor.

Tetkikler temiz çıkmıştır, gereken ilaç başlanmıştır, ama kişide bir ağırlık kalmıştır: gece artan bir sıkışma, sebepsiz korku, dayak yemiş gibi uyanmak, evde huzurun kaçması. Bu tablo artık "yel" değildir. Yel ani olanın adıydı, bu ise kalıcı olanın. Kalıcı olanın belirtilerini cin musallatı belirtileri yazısında tek tek saydım. Keskin ve saati hatırlanan bir başlangıç anlatılıyorsa bakılacak yer cin çarpması nasıl olur yazısıdır.

Ağırlık tek kişide toplanmıyor da evin geneline yayılıyorsa, bakılacak yer kişiden çok evdir. Gece basılma öne çıkıyorsa onun kendi adı vardır ve tek başına hiçbir şeyin teşhisi sayılmaz; karabasan nedir yazısında ayrıca anlattım.

Şunu da dürüstçe söyleyeyim: bir yüz kaymasının arkasında ne olduğunu buradan, seni görmeden ve bakmadan kesin söylemem mümkün değil. Kimse de söyleyemez. Çoğu vakada tablo tıbbidir. Bir kısmında sağlık taraması temiz çıkar ve geriye adı konmamış bir ağırlık kalır; hangisi olduğunu tarama ile dürüst bir bakım birlikte gösterir.

Şizofreni, psikoz, bipolar ve sara için söylediğim de değişmez: bunlar iki türlüdür, bir kısmı tamamen tıbbidir, o zaman doktorunla çalışırsın ve ilacını kimsenin sözüyle bırakmazsın.

Şimdi Elinde Duran Şey: Okumak, ve Oyalanmamak

Acil taraf elendiyse, herkesin elinde duran ilk şey okumaktır. Korunmak için Âyetel Kürsî (Bakara 255), Felak ve Nâs. Nazar tarafı ağır basıyorsa Kalem sûresi 51-52. Gece basılma varsa Cin sûresi 1-13. Bunlar bir işlem, bir tarif ya da bir tedavi değil; niyetle okunan Kur'an'dır ve kimseden izin gerektirmez. İlacın, doktorun ve hastanenin yerini de almaz, yanlarında durur.

"Şunu yak, şunu göm, şu ipi düğümle" diyen tarifelere ise yaklaşılmaz. O iş koruma değil, büyüdür; yapan da yaptıran da altında kalır. Kime gideceğine karar verirken gerçek hoca nasıl anlaşılır yazısındaki işaretlere bak, bize gelmeyecek olsan bile.

Bir de şu var: beklemek ile oyalanmak aynı şey değil. Tıbbi taraf kapandıktan sonra haftalar geçiyor ve ağırlık inmiyorsa, o bekleme artık bir karar olmaktan çıkıp erteleme hâline gelmiştir.

Doktorun işini doktor yapar, ben de kendi işimi yaparım. Adını ve annenin adını alır, durumuna bakarım. Ne varsa onu söylerim, yoksa "yok" derim, doktorluksa doktora yönlendiririm. Ücrette de sürpriz olmaz: tek bir bakım ücreti vardır ve ilk görüşmede net söylenir.

Yaz, birlikte bakalım. Netice Allah'tandır.