Nazar Esneme Yapar mı? Esnemeyi Ayıran İşaretler
Her Esneme Nazar Değildir, Bakılan Şey Esnemenin Zamanıdır
Bu sayfaya gelenlerin çoğu tek bir cümleyle geliyor: “Sürekli esniyorum, demek ki üzerimde nazar var.” Bu cümleyi doğrulamayacağım. Esneme insanın en sıradan hareketlerinden biri, ve tek başına hiçbir hüküm taşımaz.
Bu konuda yazılanların ortak kusuru şu: her esnemeyi nazara bağlıyorlar. Bu, korkuyu büyütür ve asıl bakılması gereken tabloyu gizler.
Şöyle diyeyim: esneme bir belirti değildir. Aslında daha doğrusu, belirti olabilir de olmayabilir de; onu belirti yapan şey esnemenin kendisi değil, ne zaman geldiğidir. Sabah uyanırken esnemek insanın işidir. Kur'an okunmaya başlandığı anda gelen, okuma bitince kesilen ve arkasında tuhaf bir hafiflik bırakan esneme başka bir şeydir. İkisi aynı harekettir; aynı şey değildir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) esnemenin şeytandan olduğunu bildirmiş, esneyen kişinin gücü yettiğince onu tutmasını ve elini ağzına koymasını buyurmuştur. Bu bir edep ölçüsüdür, bir teşhis ölçüsü değil. “Esnedim, öyleyse üzerimde bir şey var” sonucunu bu hadisten çıkaramazsın.
Nazarın bedende tuttuğu yerleri nazarın bedende nereye vurduğu yazısında bölge bölge ayırdım. Burada yalnızca esnemeye bakıyorum, çünkü rukye tarafında en çok konuşulan, en az açıklanan işaret bu.
Esnemeni Uykusuzluk mu Yapıyor, Yoksa Bakılacak Bir Şey mi Var?
Cevap çoğu vakada ilkidir, ve bunu söylemekten çekinmiyorum. Sürekli esnemenin bilinen, sıradan sebepleri var; elenmeden hiçbir manevi yorum konuşulmaz.
- Uyku borcu ve uyku apnesi. Horlayan, gece nefesi kesilen, sabah dinlenmemiş kalkan biri gün boyu esner.
- Kansızlık ve demir eksikliği. Halsizlikle birlikte gelir, tam kan sayımında görülür.
- Düşük tansiyon. Ayağa kalkarken gözün kararması ile esneme aynı anda gelir.
- İlaç yan etkisi. Bazı antidepresanlar, antihistaminikler ve güçlü ağrı kesiciler esnemeyi artırır; bu bilinen bir etkidir.
- Tiroid ve kan şekeri düzensizliği. İkisi de yorgunluk üzerinden esnetir.
- Sıcak ortam ve ağır yemek. Isınan bir odada ve tok karnına esneme kendiliğinden artar.
Şunlarda manevi yorum arama, doğrudan hekime git: aşırı esneme birdenbire başladıysa ve yanında baş dönmesi, konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da tek tarafta güç kaybı varsa. Aynı şekilde esneme göğüs ağrısı ve soğuk terleme ile birlikte geliyorsa vakit kaybetme. Bu iki tablo beklemeyi affetmez.
İlaç kullanıyorsan bırakma, dozunu kendin değiştirme, kontrolünü erteleme. Doktorunun tedavisi manevi bakımın rakibi değil; bakım onun yanında yürür, yerine geçmez.
Bu listeyi eledikten sonra geriye bir şey kalıyorsa, o zaman esnemenin ne zaman geldiğine bakma sırası gelir.
Nazar Doğrudan Esnetmez, Bozduğu Uykudur
Esnemenin ne işe yaradığı tıpta hâlâ tartışılıyor. Uzun yıllar “oksijen azlığı” denildi; bu açıklama test edildi ve tutmadı. Bugün ağırlık verilen iki fikir var. Esneme beynin ısısını düşürmeye yarıyor olabilir, ve uyanıklık düzeyi değişirken (uykuya girerken, uykudan çıkarken, sıkılırken, alarma geçerken) beden esniyor. İkisinin ortak noktası şu: esneme bir geçiş hareketidir.
Bizim baktığımız tabloda zincir buradan işliyor. Nazarın bıraktığı ağırlık önce uykuyu bozar. Uyku bozulunca beden gündüz boyunca yarı uyanık, yarı alarmda kalır. Esneme tam olarak o yarı hâlin hareketidir. Yani nazar çeneye bir emir vermiyor; uykuyu bozuyor, esneme de bozulan uykunun gündüze düşen gölgesi oluyor.
Bunun ayırt etmeye yarayan bir sonucu var: bu tabloda esneme yalnız gelmez. Aynı hafta içinde uyku bozulur, ense ve omuz hattı kasılı kalır, üstüne baş ağrısı biner. Uyku ucunu nazar ve uykusuzluk yazısında, tablonun tamamını ise nazar belirtileri yazısında topladım.
Gözün sulanmasını da burada bitireyim. Çene sonuna kadar açıldığında yüz kasları gözyaşı bezini sıkıştırır; sert esneyen herkesin gözü sulanır. Yani okurken gözünün sulanması tek başına bir işaret değil. İşaret olan şey, o esnemenin okuma başlayınca gelip okuma bitince gitmesi.
Rukyede Esneme Bulaşıcıdır, Bunu Hesaba Katmak Gerekir
Kısa bir uyarı; uzun anlatmaya değmez, ama atlanırsa yanılırsın.
Esneme bulaşıcıdır. Odada biri esnediğinde, hatta esneyen birini düşündüğünde insan esner. Rukye okunan bir odada okuyan da esner, dinleyen de. Sıcak oda, akşam saati, tek düze bir ses; bu üçü bir araya geldiğinde esneme zaten gelir. Onun için ben bir odada oluşan esnemeyi tek başına delil saymam. Baktığım şey, kişi yalnızken ve kendi okurken ne olduğudur.
Hekim Tarafı Temizse Şimdi Ne Yapılır?
Tetkiklerin temiz, uyku düzenin yerinde, ilaç tarafı elendi. Esneme hâlâ Kur'an okumaya başladığın anda geliyor ve gün içinde peşini bırakmıyor.
Bu noktada yapılabilecek en kötü şey kendine teşhis koymaktır. Korkuyla konan teşhis insanı yıllarca yanlış kapıda bekletir. Üzerimde nazar var mı sorusunun karşılığı tahminle değil, bakımla verilir.
Bakımda ne olur? Adını ve annenin adını alırım, ebced ile bakarım, ne çıktıysa açık söylerim. Nazar mı, haset mi, büyü mü, yoksa hiçbir şey mi. Bir şey yoksa “yok” derim; iş doktorunsa doktora yönlendiririm. Nazarsa o ağırlığa yalnızca Kur'an ve dua ile, Allah'ın izniyle bakılır.
Danışsan da danışmasan da kapımızdaki terkipler açıktır: nazar için Kalem sûresinin 51 ve 52. âyetleri, günlük korunma için Âyetel Kürsî (Bakara 255) ile Felak ve Nâs sûreleri. Hangi sûrenin neye okunduğunu nazar duası ve sûreler yazısında topladım. Şifayı veren Allah'tır; bu âyetler O'ndan istemek içindir, benim esnemen hakkında verdiğim bir söz değil.
Ücrette sürpriz yok: tek bir bakım ücreti vardır, ilk görüşmede net söylenir. Garanti veren yanlış söyler, netice Allah'tandır. Derdin küçük görünüyor, “esniyorum” demeye utanıyorsan bile çekinme. Yaz, birlikte bakalım.
Sıkça Sorulan Sorular
Nazar esneme yapar mı?
Yapabilir, ama esnemenin kendisi bunun kanıtı değildir. Uykusuzluk, uyku apnesi, kansızlık, düşük tansiyon ve bazı ilaçlar tek başına esnetir; bunlar önce elenir. Bakılan şey esnemenin sayısı değil zamanıdır: Kur'an okunmaya başlandığında gelen, okuma bitince kesilen ve arkasında hafiflik bırakan esneme desen sayılır. Tetkiklerin temizse ve bu düzen sürüyorsa tabloya bakmanın sırası gelmiştir. Netice Allah'tandır.
Rukye okunurken neden esniyorum?
Bu tabloda en sık anlatılan sahne budur: okuma başlar, esneme üst üste gelir, göz sulanır, okuma bitince tuhaf bir hafiflik kalır. Ama aynı esnemeyi sıcak bir odada, akşam saatinde, tek düze bir ses dinleyen yorgun biri de yaşar. Esneme bulaşıcıdır; odada okuyan esnerse dinleyen de esner. Bu yüzden bir odada oluşan esnemeyi tek başına delil saymam. Bakılan şey, kişi yalnızken kendi okuduğunda ne olduğudur.
Sürekli esnemenin tıbbi sebepleri neler?
En sık görülenler uyku borcu ve uyku apnesi, kansızlık ve demir eksikliği, düşük tansiyon, tiroid ile kan şekeri düzensizliği, ve ilaç yan etkisidir. Bazı antidepresanlar, antihistaminikler ve güçlü ağrı kesiciler esnemeyi belirgin şekilde artırır. Aşırı esneme birdenbire başladıysa ve yanında baş dönmesi, konuşma bozukluğu ya da tek tarafta güç kaybı varsa vakit kaybetmeden hekime git. İlacını asla kendi kararınla bırakma.
Esnerken gözümün sulanması nazar belirtisi mi?
Tek başına değil. Çene sonuna kadar açıldığında yüz kasları gözyaşı bezini sıkıştırır, bu yüzden sert esneyen herkesin gözü sulanır. Yani sulanma esnemenin mekanik bir sonucudur, ayrı bir işaret değildir. Anlamlı olan şey şudur: o esneme Kur'an okunmaya başlayınca mı geliyor, okuma bitince kesiliyor mu, arkasında bir hafiflik bırakıyor mu. Ölçü sulanmanın kendisi değil, esnemenin zamanı.
Namaz kılarken ve dua ederken esniyorum, bu normal mi?
Esneme konusunda bir hadis vardır: esnemek şeytandandır, esneyen kişi gücü yettiğince onu tutar ve elini ağzına koyar. Bu bir edep ölçüsüdür; namazda esneyen herkesin üzerinde bir ağırlık var demek değildir. Namaz vakitleri çoğu insanda yorgunluğun en yüksek olduğu saatlere denk düşer, abdestin ve durgunluğun kendisi de esnemeyi kolaylaştırır. Bakılmayı hak eden tablo, esnemenin yalnız gelmediği ve haftalardır sürdüğü tablodur.
Çocuğum sürekli esniyor, nazardan olabilir mi?
Çocukta sürekli esneme önce hekime gider, burada tereddüt edilmez. Uyku düzeni, geniz eti ve horlama, kansızlık ve demir değeri, ekran süresi kontrol edilir; çocuklarda uyku apnesi yetişkinlerden farklı görünür, çoğu zaman huzursuzluk ve dikkat dağınıklığı olarak çıkar. Doktor tarafı temiz çıktıysa ve esneme özellikle kalabalık bir günün ardından, akşamları uykusuzlukla birlikte geliyorsa aileler çoğu zaman nazardan şüphelenir. O zaman tabloya birlikte bakarız.