Bebeklerde Nazar Belirtileri: Her Ağlama Nazar Değil
Bebek Ağladı Diye Nazar Değdi Denmez
Bebek ağladı diye nazar değdi denmez. Bunu bu işe bakan biri olarak söylüyorum, çünkü bana gelen mesajların bir kısmı şu cümleyle açılıyor: “Kayınvalidem nazar değmiş dedi, ben de içime korku düştü.” Korkman anlaşılır. Ama bebeğin elinde tek bir dil var, o da ağlamak. Açlık da, gaz da, kulak ağrısı da, uykusuzluk da aynı sesle çıkar.
Şöyle diyeyim: bebekte nazarın bir belirtisi vardır. Aslında daha doğrusu, bir belirtisi yoktur, bir sırası vardır. Tek bir kötü gece hiçbir şey göstermez. Bir olayın ardından, bir ile üç gün içinde huzurun ve uykunun birlikte bozulması bir şey söyler. Yazının geri kalanı bu sıranın üzerine kurulu; ama sırayı bozmayacak olan şeyi en başa koyuyorum, doktoru.
Bunlardan Biri Varsa Nazarı Düşünme, Doktora ya da 112'ye Git
Aşağıdakilerden biri varsa bu yazıyı kapat, bebeği doktora götür ya da 112'yi ara. Manevi bir yorumun sırası bunun sonrasındadır, hiçbir vakada öncesinde değil.
- Ateş. Üç aydan küçük bir bebekte 38 derece ve üzeri ateş, beklemeden acil demektir. Daha büyük bebekte de ateş yüksekse ya da düşmüyorsa doktor.
- Emmeme ve beslenmeyi reddetme. Bez saatlerce kuru kalıyorsa bebek susuz kalıyor olabilir; bu beklenecek bir şey değildir.
- Susmayan, tiz bir ağlama ve hiçbir şeyle avutulamama.
- Uyuşukluk: uyandırmakta zorlanma, gevşek ve cansız duruş, bakışın dalıp kalması.
- Nefes zorluğu: hızlı soluma, göğüs kafesinin içeri çekilmesi, dudakta ya da yüzde morarma.
- Üzerine şeffaf bir bardak bastırınca solmayan döküntü.
- Tekrarlayan kusma ya da ishal, kasılma, bıngıldakta şişme.
Bunlar tartışılmaz. Doktorun verdiği bir tedavi ya da ilaç varsa bırakma, kontrolünü de erteleme. Manevi bakım hekimin yerine geçmez; yürürse onun yanında yürür.
Misafirden, Övgüden ve Paylaşılan Fotoğraftan Sonra Anlatılanlar
Hekim tarafı temiz çıktıysa geriye annenin gördüğü şey kalır. Bana yazan annelerin anlattığı sahne neredeyse hep aynı sırayla geliyor. Evde kalabalık bir akşam yaşanıyor, bebek elden ele geziyor, biri “maşallah” demeden uzun uzun övüyor. Ya da bebeğin fotoğrafı bir yere konuyor ve altına onlarca yorum düşüyor. Ertesi gün ya da ikinci gün bebek değişiyor. Kalabalık bir düğünden sonra olanı düğün nazarı belirtileri yazısında ayrıca yazdım.
Çoğu vakada anlatılanlar şunlar:
- Durup dururken başlayan huzursuzluk, kucakta bile yatışmama.
- Geceleri aynı saatte başlayan ağlama.
- Uykuda sıçrayıp uyanma.
- Emzirmeyi ya da biberonu bir iki öğün geri çevirme. Bu sonuncusunu en dikkatli okurum, çünkü hem en çok anlatılan hem de en tehlikeli olandır: bebek gün içinde yeterince almıyorsa mesele nazar bile olsa önce hekime gider, ve bezin ıslaklığını saymak her yorumdan önce gelir.
Uykuda irkilmenin tek başına bir şey söylemediğini de ekleyeyim. Dört altı aylığa kadar bebekler uykuda kollarını açıp sıçrar, bu doğuştan gelen bir reflekstir. Yani tek bir belirtiyle hüküm verme; bakılan şey olay ile değişim arasındaki bağdır. Yetişkindeki hâlini nazar belirtileri yazısında topladım, bebekte okuma ondan çok daha dar.
Değdirenin yabancı olması da gerekmiyor. En sık anlatılan, niyetsiz ve sevgiyle bakan, evin içinden biri; bebeği doyasıya koklayıp “ne kadar tombul, ne kadar güzel” diyen teyze, amca, komşu. Bunu kimseyi suçlamak için söylemiyorum, onu aileden nazar değer mi yazısında ayrı ele aldım. Niyetin kötü olması şart değil; bakışın dua ile bitmemesi yetiyor.
Bu Yazı Çocuklarda Nazar ve Bebekte Musallat Yazılarından Nasıl Ayrılıyor?
Üç yazı birbirine yakın durduğu için ayırayım. Çocuklarda nazar belirtileri yazısı yürümeye, konuşmaya başlamış, kreşe ya da okula giden çocuğu anlatıyor; orada okuma oyun, okul ve konuşma üzerinden yapılıyor. Burada konuştuğumuz bebek henüz bunların hiçbirini yapmıyor. Elindeki tek şey ağlaması, uykusu ve emmesi.
Bebeklerde musallat belirtileri yazısı başka bir tabloyu anlatıyor: aylarca süren, hafifleyip geri gelen, annenin uykusunu ve evin havasını da değiştiren bir düzen. Nazarın ise bir olayı vardır ve süresi kısadır. Olay gelir, üç gün gider, çoğu zaman söner.
Bir de sıradan sebepler var: kolik, reflü, diş çıkması, dördüncü aydaki uyku regresyonu. Bebeğe nazar değdi denen tabloların büyük kısmı bunlardır, ve hepsinin bir yaşı ve bir sonu vardır. Hangisinin hangisi olduğunu bir yazıdan, bir listeden, uzaktan bir fotoğraftan kesin söylemek mümkün değil. Ben de koymam; yapabileceğim şey bakmaktır.
Evde Anne Baba Ne Yapar? Okur, Mâşâallah Der, Sakin Kalır
Evde yapılacak şey sadedir ve bir tarif değildir. Okuyan sensin; bebeğin üzerinde yapılan bir işlem yok. Felak ve Nâs sûrelerini, İhlâs'ı ve Âyetü'l-Kürsî'yi (Bakara, 255) bebeğin yanında oku; uyurken okumanın da bir sakıncası yoktur. Nazar için nesilden nesile nakledilen okuma Kalem sûresinin 51 ve 52. âyetleridir. Hangi sûrenin nerede okunduğunu nazar duası ve hangi sûreler yazısında topladım. Sayı vermem, saat vermem; böyle bir pazarlık bu ilimde yoktur.
Peygamber Efendimiz ﷺ torunları Hasan ile Hüseyin için Allah'a şöyle sığınırdı: “Eûzü bi kelimâtillâhi’t-tâmmeti min kulli şeytânin ve hâmmetin ve min kulli aynin lâmmeh.” Yani: Allah'ın eksiksiz kelimelerine, her şeytandan, her zarar verici canlıdan ve her kötü gözden sığınırım. Bu duanın atası İbrahim aleyhisselâmdan, İsmail ile İshak için okuduğu duadan geldiğini de söylerdi (Buhârî, Enbiyâ). Anne baba bunu kendi evladı için okuyabilir.
Bir şey daha. Bebek övülürken “Mâşâallah” ve “Bârekallah” denir. Kehf sûresinde geçen “Mâşâallah, lâ kuvvete illâ billâh” sözü, yani Allah'ın dilediği olur, güç ancak Allah'tandır, övgüyü göze bırakmayıp Allah'a çevirir. Misafire ayıp olur diye çekinme; evde ilk söyleyen sen ol.
Yapmayacakların daha önemli. Bebeğe bir şey içirme, sürme, üzerine ip düğümleme, yazı yazdırma, kimin eline verdiğini bilmediğin birine bebeği bırakma. Bunları isteyen kimseye bebeğini götürme; kime gidilip gidilmeyeceğini gerçek hoca nasıl anlaşılır yazısında sıraladım. Bir de sen sakin ol. Bebek annesinin gerginliğini sesinden ve kucağından okur.
Her Misafirden Sonra Tekrar Ediyorsa Ne Zaman Yazılır?
Hekim tarafı temiz, kolik yaşı geçmiş, uyku regresyonu penceresi kapanmış; buna rağmen her kalabalıktan sonra aynı tablo dönüyorsa yaz. Yazmadan önce iki hafta bir takvim tut: bebeğin huzursuz olduğu günleri ve o günden önce evde kimlerin bulunduğunu, ne yapıldığını işaretle. Tekrar eden bir bağ varsa takvimde görünür; hafıza korkuyla birlikte şekil değiştirir, yazılan tarih değiştirmez.
Bakımda bebeğin adını ve annenin adını alırım, durumuna bakarım. Nazar mı, başka bir şey mi, yoksa hiçbir şey mi. Ne varsa onu söylerim; yoksa yok derim, doktorluksa doktora yönlendiririm. Korkutmam. Bakımın baştan sona nasıl yürüdüğünü manevi bakım nedir yazısında anlattım.
Varmak istediğimiz yer belli: bebeğin doyunca emdiği, kucakta yatışıp uyuduğu bir ev; annenin gece üç kez kalkıp başında beklemediği bir hafta. İşi ölçen budur. Tek bir ücret var; sonradan başka bir şey istenmez. Kesin sonuç vaat eden yanlış söyler, netice Allah'tandır. Bebeğin için endişelenmen ayıp değil, boş yere korktuğunu düşünüp çekinmen de. Yaz, birlikte bakalım.
Sıkça Sorulan Sorular
Bebeğe nazar değdiği nasıl anlaşılır?
Tek bir ağlama delil değildir. Bakılan şey, kalabalık bir misafir günü, bir övgü ya da paylaşılan bir fotoğrafın ardından bir ile üç gün içinde huzursuzluğun ve uykunun birlikte bozulmasıdır. Önce ateş, emmeme, uyuşukluk, nefes zorluğu gibi doktorluk işaretler elenir. Hekim tarafı temizse tabloya birlikte bakarız.
Bebeklerde nazar nasıl geçer?
Önce bebeğin sağlığı sağlama alınır. Nazar düşünülüyorsa anne baba bebeğin yanında Felak, Nâs, İhlâs ve Âyetü'l-Kürsî okur, sakin kalır, birkaç gün misafir kalabalığını azaltır. Tablo haftalarca aynı yerde duruyorsa ya da her kalabalıktan sonra dönüyorsa yaz, birlikte bakalım. Sayı ve saat pazarlığı yoktur.
Yenidoğan bebeklerde nazar belirtileri nelerdir?
Yenidoğanda okuma en dar olanıdır, çünkü ilk haftalarda uyku, ağlama ve emme zaten düzensizdir. Ateş, emmeme, sarılık, uyuşukluk ya da nefes zorluğu varsa yorum aramadan hekime gidilir. Nazar tarafında yalnızca bir olayın ardından kısa sürede uyku ve huzursuzluğun birlikte bozulmasına bakılır; bu bile tek başına kesin sayılmaz.
Bebeğe nazar duası okunur mu, hangi sûreler okunur?
Anne baba kendi bebeğine okuyabilir, bunda bir sakınca yoktur. Nazar için Kalem sûresinin 51 ve 52. âyetleri, korunmak için Âyetü'l-Kürsî, Felak, Nâs ve İhlâs okunur. Peygamber Efendimiz ﷺ Hasan ile Hüseyin için Allah'ın eksiksiz kelimelerine sığınırdı (Buhârî). Sayı ve saat verilmez, bebeğin üzerinde yapılan bir işlem yoktur.
Misafir geldikten sonra bebek huzursuz oldu, önce doktora mı gitmeliyim?
Evet, önce doktor. Ateş, emmeme, saatlerce kuru kalan bez, uyuşukluk, nefes zorluğu ya da susmayan tiz ağlama varsa bekleme. Bunlardan hiçbiri yoksa bir iki gün gözle, ama tereddüdün varsa yine hekime götür. Hekim bebeğe sağlam derse ve tablo sürerse nazar tarafı konuşulur.
Bebeğin fotoğrafını paylaşmak nazar getirir mi?
Paylaşmak günah değildir. Bana anlatılan tablolarda bebeğin fotoğrafı bir yerde dolaştıktan sonra huzursuzluğun başladığı oluyor, ama bunu ispatlayamam; ekran ardındaki bakış da bir bakıştır, o kadarını söylerim. Paylaşıyorsan altına kendin “Mâşâallah” yaz, bebeğin hâli değişirse önce doktoru, sonra bizi düşün.